Tuần cuối tháng 6 ghi nhận chuỗi biến động quan trọng khôi phục cân bằng và mở ra hướng đi mới trong cục diện toàn cầu.

Việc Iran và Israel ngừng bắn, hội nghị NATO đưa ra chiến lược quốc phòng dài hạn, cùng các sáng kiến của EU và Canada đã tạo ra hiệu ứng tích cực lên thị trường và định hình lại trật tự quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Tuy nhiên, sự ổn định này còn mong manh, đòi hỏi các bên liên quan tiếp tục duy trì đối thoại, phối hợp an ninh và tránh những bước đi đơn phương có thể làm thổi bùng bất ổn trở lại.  

Sau gần hai tuần leo thang căng thẳng quân sự với hàng trăm cuộc không kích và đáp trả bằng tên lửa, ngày 25/6, Iran và Israel bất ngờ tuyên bố tạm dừng các hành động quân sự. Thỏa thuận ngừng bắn không chính thức đạt được với sự trung gian của Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và một số kênh ngoại giao không công khai từ Mỹ và châu Âu. Mặc dù chưa có tuyên bố ràng buộc bằng văn bản, cả hai phía đều đồng thuận “giảm leo thang trong thời gian tới”.

Tuyên bố này ngay lập tức tạo tác động lớn đến thị trường năng lượng: giá dầu Brent hạ nhiệt từ mức cao nhất trong năm (93 USD/thùng) xuống dưới 86 USD chỉ sau 48 giờ. Giới phân tích đánh giá thỏa thuận ngừng bắn tuy chưa bền vững nhưng là bước đầu quan trọng nhằm tránh rơi vào chiến tranh khu vực toàn diện. Phản ứng quốc tế phần lớn tích cực, song nhiều nhà quan sát tỏ ra thận trọng trước khả năng các bên tái lập xung đột nếu không có cơ chế giám sát và bảo đảm từ các tổ chức quốc tế.

Tổng thống Trump tuyên bố cuộc chiến Trung Đông đã 'kết thúc'. Ông Donald Trump cho biết Mỹ sẽ tổ chức cuộc họp với Iran vào tuần này. Tuy nhiên, ông nói rằng hai bên có thể không cần ký kết thỏa thuận ngoại giao về chương trình hạt nhân của Iran vì cuộc không kích của Mỹ vào cuối tuần trước đã gây ra thiệt hại lớn tới những cơ sở này.

Ông lặp lại rằng các đòn tấn công của Mỹ đã “phá hủy” ba cơ sở hạt nhân Natanz, Isfahan và Fordow. Trong khi đó, cơ quan tình báo Mỹ đánh giá rằng tiến trình làm giàu hạt nhân của Iran chỉ bị đẩy lùi khoảng 3 đến 6 tháng.

Mô tả cuộc chiến của mình với Iran là một "chiến thắng lịch sử" sẽ tồn tại qua nhiều thế hệ, Thủ tướng Israel tuyên bố rằng trong 12 ngày chiến tranh với Iran, Israel đã xóa bỏ mối đe dọa hủy diệt hạt nhân. Ông nói "không có ý định giảm" và Israel phải hoàn thành chiến dịch chống lại phe trục Iran, để đánh bại Hamas và giải thoát những con tin còn lại ở Gaza.

Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng đã có bài phát biểu trước toàn quốc và tuyên bố đất nước đã đạt được "chiến thắng lịch sử" sau cuộc xung đột do Israel áp đặt, theo hãng thông tấn nhà nước IRIB.

Theo IRIB, Pezeshkian cho biết : "Sau cuộc kháng cự dũng cảm của quốc gia vĩ đại và làm nên lịch sử của các bạn, chúng ta đang chứng kiến lệnh ngừng bắn và chấm dứt cuộc chiến tranh kéo dài 12 ngày mà chính phủ Israel đã áp đặt lên quốc gia Iran".

Sự chú ý của thị trường giờ đây đang chuyển sang triển vọng vấn đề hạt nhân được giải quyết thông qua con đường ngoại giao.

Iran phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng nối lại các cuộc đàm phán với Mỹ - vốn đã bắt đầu từ trước khi Israel mở chiến dịch tấn công vào ngày 13/6. Phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc phát biểu vào ngày 25/6: “Logic chiến tranh đã thất bại, giờ là lúc chúng ta quay trở lại với logic ngoại giao”.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Israel sẽ tấn công lần nữa nếu Iran xây dựng lại dự án hạt nhân của mình. 

Hội nghị thượng đỉnh NATO 2025 tại Hà Lan: Định hình lại chiến lược quốc phòng

Trong hai ngày 24–25/6, lãnh đạo các quốc gia thành viên NATO đã nhóm họp tại The Hague (Hà Lan) trong hội nghị thượng đỉnh thường niên. Trọng tâm của hội nghị là nâng cao năng lực răn đe, tăng chi tiêu quốc phòng và củng cố đoàn kết nội khối trong bối cảnh mối đe dọa từ Nga vẫn hiện hữu và căng thẳng toàn cầu gia tăng.

Một bước ngoặt quan trọng được ghi nhận là sự đồng thuận của phần lớn các nước NATO trong việc nâng chi tiêu quốc phòng lên mức trung bình 2,5% GDP trong giai đoạn 2026–2030, và tiến tới 5% vào năm 2035 theo đề xuất của Mỹ, Ba Lan và một số quốc gia Đông Âu. Bên cạnh đó, NATO cũng tuyên bố “hỗ trợ không điều kiện” với Ukraine, bao gồm việc Mỹ tăng cường viện trợ vũ khí phòng không như hệ thống Patriot và cam kết đào tạo quân nhân Ukraine ở châu Âu.

Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte – người mới được bổ nhiệm làm Tổng Thư ký NATO - thể hiện vai trò nổi bật trong điều phối và xây dựng đồng thuận tại hội nghị, đánh dấu một giai đoạn chiến lược mới của liên minh quân sự lớn nhất thế giới. 

EU họp thượng đỉnh tại Brussels: Thắt chặt chính sách đối ngoại và thương mại

Cùng thời điểm, Hội đồng Châu Âu tổ chức cuộc họp cấp cao tại Brussels nhằm thảo luận ba trọng điểm: lệnh trừng phạt Nga vòng thứ 18, phản ứng đối với tình hình Gaza và chuẩn bị cho giai đoạn đàm phán thương mại mới với Mỹ.

Về Nga, EU nhất trí mở rộng các lệnh cấm vận trong lĩnh vực ngân hàng, năng lượng và công nghệ, đồng thời công bố danh sách hơn 200 cá nhân và tổ chức bị đóng băng tài sản. Ở khu vực Trung Đông, EU kêu gọi Israel “tuân thủ luật nhân đạo quốc tế” và kêu gọi viện trợ nhân đạo khẩn cấp cho thường dân Gaza. Về thương mại, các lãnh đạo EU cam kết phối hợp với Mỹ để giải quyết bất đồng về thuế xe điện và công nghệ sạch trước hạn chót ngày 9/7 nhằm tránh xung đột thuế quan hai chiều.

Mức thuế mà Washington đưa ra là 50% đối với thép và nhôm nhập khẩu từ EU, 25% đối với ô tô và phụ tùng ô tô, 10% đối với hầu hết mặt hàng khác. Tổng thống Donald Trump từng cảnh báo có thể tăng lên mức 50% đối với tất cả mặt hàng nếu 2 bên không đạt được thỏa thuận.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đang thúc giục Ủy ban châu Âu (EC) đẩy nhanh quy trình đàm phán thương mại với Mỹ. Ông cho rằng, chiến lược đàm phán của EC là "quá phức tạp", cần tăng tốc và tập trung hơn. Ông hy vọng, EU sẽ đạt được giải pháp thống nhất với Mỹ vào đầu tháng 7.

Theo Thủ tướng Đức, nội dung ưu tiên là tránh cho các ngành công nghiệp ô tô, bán dẫn, dược phẩm, thép và nhôm của châu Âu khỏi các mức thuế cao. Tuy nhiên, đây là những mặt hàng mà Mỹ muốn nâng mức thuế quan để thu hẹp thâm hụt thương mại hàng trăm tỷ USD.

Nhiều nước EU ủng hộ giải pháp trả đũa nếu Mỹ vẫn giữ nguyên mức thuế 10% với hầu hết mặt hàng. Biện pháp đáp trả được đưa ra là đánh thuế máy bay Boeing (BA) hoặc với các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ.

Hội nghị lần này cho thấy EU đang tái định hình vai trò đối ngoại, chuyển từ lập trường phòng vệ sang chủ động hơn trong điều phối các hồ sơ quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh Anh và Mỹ có xu hướng ưu tiên chiến lược riêng. 

Mỹ - Trung Quốc đạt thỏa thuận khung về đất hiếm

Ngày 27-6 (giờ Việt Nam), Nhà Trắng xác nhận, Mỹ và Trung Quốc đạt thỏa thuận khung về tạo điều kiện thuận lợi cho đất hiếm.

Thỏa thuận này tập trung vào những biện pháp Mỹ và Trung Quốc có thể thực hiện nhằm mục đích đẩy nhanh quá trình xuất khẩu đất hiếm sang xứ Cờ hoa.

Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick cho biết, Mỹ sẽ gỡ bỏ các biện pháp ứng phó sau khi Trung Quốc cung cấp đất hiếm cho quốc gia này.

Trước các cuộc đàm phán ở London (Anh), Mỹ đã áp đặt nhiều biện pháp ứng phó, bao gồm việc hạn chế xuất khẩu một số mặt hàng như Etan được sử dụng trong lĩnh vực sản xuất nhựa, phần mềm chip và động cơ phản lực.

Hồi tháng 5, trong các cuộc đàm phán thương mại giữa hai bên tại Geneva, Trung Quốc cũng đã cam kết gỡ bỏ những biện pháp trả đũa phi thuế quan nhằm vào Mỹ.

Những biện pháp từng được Trung Quốc áp dụng bao gồm việc đình chỉ xuất khẩu nhiều loại khoáng sản và nam châm, làm đảo lộn chuỗi cung ứng chủ chốt của các nhà sản xuất ô tô, hàng không vũ trụ, công ty bán dẫn và nhà thầu quân sự trên toàn thế giới.

Thỏa thuận mới nhất giữa Mỹ và Trung Quốc cho thấy tiềm năng tiến triển sau nhiều tháng bất ổn và gián đoạn thương mại, đồng thời nhấn mạnh chặng đường dài phía trước để đạt được một thỏa thuận thương mại cuối cùng giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump cũng đã xác nhận thỏa thuận với Trung Quốc, đồng thời đề cập đến một thỏa thuận lớn với Ấn Độ trong thời gian tới nhưng không nêu chi tiết cụ thể.

Đáp lại những đồn đoán ngày càng tăng, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ Piyush Goyal từng xác nhận, New Delhi và Washington đang tích cực làm việc về một hiệp định thương mại song phương.

Theo Bộ trưởng Bộ Thương mại Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ công bố 10 thoả thuận với các đối tác lớn trong hai tuần tới và cũng có thẻ gia hạn hạn chốt để cho phép các bên đàm phán lâu hơn.

Chính quyền Mỹ cũng đang cân nhắc áp thuế quan toàn cầu đối với các mặt hàng nhập khẩu thuộc các ngành then chốt như chất bán dẫn, điện tử tiêu dùng, linh kiện hàng không vũ trụ, gỗ, đồng, dược phẩm và khoáng sản chiến lược. 

EU - Canada ký hiệp định an ninh mới: Mở rộng liên minh xuyên Đại Tây Dương

Ngày 26/6, Liên minh châu Âu và Canada chính thức ký kết một hiệp định khung về an ninh và hợp tác chiến lược, tập trung vào các lĩnh vực phòng vệ, an ninh mạng, ứng phó khủng hoảng và hỗ trợ nhân đạo. Đây là bước đi nhằm mở rộng liên minh an ninh xuyên Đại Tây Dương ngoài khuôn khổ NATO.

Thỏa thuận bao gồm việc tăng cường chia sẻ thông tin tình báo, phối hợp trong các chiến dịch gìn giữ hòa bình và thúc đẩy hợp tác quốc phòng song phương. Theo giới phân tích, động thái này cho thấy EU đang đa dạng hóa đối tác an ninh trong bối cảnh không thể hoàn toàn phụ thuộc vào NATO, trong khi Canada tìm kiếm vai trò lớn hơn trong các cấu trúc chiến lược đa phương. 

Liên minh châu Âu gia hạn trừng phạt Nga thêm 6 tháng

Ngày 27-6 (giờ Việt Nam), truyền thông quốc tế đưa tin, Liên minh châu Âu (EU) đã nhất trí gia hạn thêm 6 tháng các biện pháp trừng phạt nhằm vào Nga.

Quyết định được đưa ra trong Hội nghị Thượng đỉnh EU đang diễn ra tại Brussels (Bỉ).

Động thái trên đồng nghĩa với việc các biện pháp trừng phạt sâu rộng của EU liên quan đến chiến sự Nga - Ukraine, bao gồm việc đóng băng hơn 200 tỉ euro (234 tỉ USD) tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga, sẽ tiếp tục có hiệu lực ít nhất đến đầu năm 2026.

Trước hội nghị, các quan chức EU đã chuẩn bị sẵn các phương án dự phòng trong trường hợp Thủ tướng Hungary Viktor Orban không đồng ý gia hạn.

Hungary từng trì hoãn phê chuẩn gói trừng phạt vào phút chót trong kỳ gia hạn hồi tháng 1 năm nay, khiến các nước lo ngại rằng một lần trì hoãn nữa sẽ làm suy yếu đáng kể đòn bẩy kinh tế mà EU đang nắm giữ với Matxcơva, trong bối cảnh Mỹ đang thúc đẩy các nỗ lực hòa bình.

Tuy nhiên, bên cạnh việc duy trì các biện pháp hiện hành, EU đã không thể thông qua gói trừng phạt mới do vấp phải sự phản đối từ Slovakia. Thủ tướng Slovakia Roberto Fico từ chối bật đèn xanh cho vòng trừng phạt tiếp theo vì bất đồng với Bỉ, liên quan đến kế hoạch cắt hoàn toàn nhập khẩu khí đốt Nga vào cuối năm 2027.

Slovakia hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn khí đốt từ Nga và thu lợi từ phí trung chuyển khí đốt qua lãnh thổ nước này.

EU đã đưa ra các biện pháp trừng phạt kinh tế đầu tiên chống lại Nga vào mùa hè năm 2014 trong khoảng thời gian sáu tháng và gia hạn chúng mỗi nửa năm kể từ thời điểm đó. Việc gia hạn cần có sự đồng thuận từ toàn bộ 27 quốc gia thành viên.

Tới nay, EU đã áp đặt tổng cộng 17 gói trừng phạt nhằm vào Nga. 

Kinh tế toàn cầu tạm lắng: Thị trường phục hồi nhẹ, Fed cân nhắc hạ lãi suất

Trên mặt trận kinh tế, việc xung đột Iran-Israel tạm lắng cùng với tín hiệu tích cực từ hội nghị NATO giúp thị trường tài chính toàn cầu phục hồi nhẹ trong tuần. Chỉ số chứng khoán Mỹ (S&P 500) tăng 1,8%, trong khi giá dầu và vàng đồng loạt giảm sau khi đạt đỉnh. Đồng USD suy yếu, tạo điều kiện cho một số đồng tiền thị trường mới nổi hồi phục nhẹ.

Trong cuộc họp báo ngày 26/6, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell cho biết khả năng cắt giảm lãi suất “đang được cân nhắc nghiêm túc” nếu các chỉ số lạm phát tiếp tục ổn định. Xác suất Fed hạ lãi suất vào tháng 9 tăng lên gần 70%, theo dữ liệu từ CME FedWatch. Các thị trường kỳ vọng điều này sẽ tiếp thêm động lực cho các nền kinh tế lớn tránh nguy cơ suy thoái trong nửa cuối năm.

Trong các báo cáo kinh tế được công bố, dự báo tăng trưởng kinh tế Mỹ đã giảm từ 1,7% xuống 1,4% trong năm 2025, từ 1,8% xuống 1,6% trong năm 2026. Riêng năm 2027, dự báo tăng trưởng vẫn giữ nguyên ở mức 1,8%.

Dự báo lạm phát của FED cũng được nâng từ 2,7% lên 3% trong năm 2025, từ 2,2% lên 2,4% trong năm 2026 và từ 2% lên 2,1% đối với năm 2027.

Chủ tịch Fed cũng lưu ý rằng, rất khó để đánh giá những tác động của thuế quan đối với lạm phát. Trước đó, ông Jerome Powell tuyên bố, FED đang ở vị thế tốt để tìm hiểu thêm về diễn biến có thể xảy ra đối với nền kinh tế quốc gia, trước khi xem xét điều chỉnh lập trường chính sách. Tuy nhiên, việc tăng thuế quan trong năm nay có thể khiến giá cả tăng cao và gây áp lực lên hoạt động kinh tế.  

Tại Hàn Quốc, ngày 24/6, Tổng thống Lee Joon-hyuk chính thức bổ nhiệm ông Han Dong-hoon làm Thủ tướng mới, chấm dứt hai tháng gián đoạn sau khi Quốc hội bác bỏ đề cử trước đó. Chính phủ Hàn Quốc cam kết cải cách chính sách nhập cư và đổi mới sáng tạo công nghệ.

Tại Thái Lan, khủng hoảng nội các tiếp diễn khi đảng Bhumjaithai tuyên bố rút khỏi liên minh cầm quyền, khiến Thủ tướng Srettha Thavisin phải gấp rút đàm phán để duy trì đa số tại Hạ viện. Giới quan sát lo ngại điều này sẽ ảnh hưởng đến chương trình phục hồi kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài của Thái Lan trong nửa cuối năm.

Trong một diễn biến khác, ngày 25/6, Trung tâm chuyên trách quản lý tình hình biên giới Thái Lan-Campuchia (Team Thailand) nhóm họp và quyết định nhiều vấn đề quan trọng, đặc biệt là việc thắt chặt quản lý các cửa khẩu của nước này với Campuchia.

Phát biểu tại cuộc họp báo sau cuộc họp của Team Thailand, bà Maratee Nalita Andamo, Phó Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Thái Lan cho biết, Thái Lan quyết định siết chặt việc quản lý các hoạt động qua lại tại biên giới Thái Lan và Campuchia, hạn chế chặt chẽ hơn việc qua lại biên giới. Tuy nhiên việc qua lại biên giới vẫn áp dụng với các trường hợp đặc biệt hoặc vấn đề nhân đạo.

Phó Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Thái Lan Maratee Nalita Andamo nhấn mạnh, mặc dù cần phải nâng cấp việc quản lý biên giới, tuy nhiên phía Thái Lan quan tâm đặc biệt đến việc gìn giữ mối quan hệ tốt đẹp giữa người dân hai nước Thái Lan và Campuchia. Theo bà Maratee Nalita Andamo, những biện pháp này cũng nhằm đáp ứng các chính sách tăng cường trấn áp tội phạm xuyên biên giới về lừa đảo trực tuyến, buôn người, buôn lậu ma túy, nhất là sau khi Văn phòng Liên hợp quốc về ma túy và tội phạm công bố báo cáo về các trung tâm lừa đảo ở Đông Nam Á vào tháng 4 vừa qua.

(TTGCVT tổng hợp)