Giai phap tiet kiem
Chọn năm phát hành:
Chọn số báo
Tiêu điểm kinh tế - chính trị thế giới tuần đầu tháng 2/2021
Cập nhật: 5-2-2021
 Một loạt đề nghị và thỏa thuận hợp tác mang tính chiến lược đã được các chính phủ đề xuất, thực hiện trong tuần qua. Tuy nhiên những khó khăn, thách thức chung ngày càng nghiêm trọng vẫn tiếp tục diễn ra trong dòng chảy sự kiện quốc tế thời gian này.

 

Đảo chính đẩy Myanmar lún sâu cạnh tranh Mỹ - Trung

Bước chuyển đổi của Myanmar từ chính quyền quân sự sang dân chủ từ 10 năm trước từng được ca ngợi là chiến thắng chiến lược cho Washington ngay trên sân sau của Bắc Kinh. Mong muốn giảm bớt ảnh hưởng từ nước láng giềng Trung Quốc, chính phủ dân sự Myanmar bắt đầu mở cửa cho các mối quan hệ ngoại giao và thương mại với phương Tây.

Tuy nhiên, hôm 1/2, quân đội Myanmar giành quyền lực trong một cuộc đảo chính, bắt Cố vấn Nhà nước Aung San Suu Kyi cùng các lãnh đạo dân sự khác. Kênh truyền hình do quân đội hậu thuẫn tuyên bố Thống tướng Min Aung Hlaing sẽ điều hành đất nước.

Cuộc binh biến diễn ra giữa lúc đối đầu Mỹ - Trung ngày càng gay gắt và nó đã đặt Myanmar vào tâm điểm của một cuộc cạnh tranh địa chính trị căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington nhằm giành vị trí lãnh đạo toàn cầu, giới chuyên gia đánh giá.

Mỹ định hình cách tiếp cận của mình đối với Myanmar là nỗ lực nhằm thúc đẩy dân chủ và nhân quyền. Trọng tâm của Bắc Kinh, bên tuyên bố luôn duy trì chính sách không can thiệp vào công việc nội bộ nước khác, phần lớn đặt vào lợi ích kinh tế và chiến lược. Khác biệt này được thể hiện rõ ràng qua cách hai nước phản ứng với cuộc đảo chính.

Tổng thống Mỹ Joe Biden kêu gọi quân đội Myanmar ngay lập tức trao trả quyền lực cho chính quyền dân sự, đồng thời nêu khả năng tái áp đặt các biện pháp trừng phạt. Ông chủ Nhà Trắng cho biết sẽ liên lạc với các đối tác trong khu vực nhằm thảo luận phương án đối phó. Bộ Ngoại giao Mỹ hôm 2/2 xác định hành động của quân đội Myanmar là đảo chính.

Trung Quốc trong khi đó từ chối thể hiện lập trường, bày tỏ hy vọng rằng tất cả các bên sẽ "giải quyết phù hợp mọi bất đồng". Truyền thông nhà nước Trung Quốc không gọi đây là một cuộc đảo chính, mà định danh nó là "cuộc cải tổ nội các lớn".

Với Mỹ, giới chức nước này đã nhìn thấy cơ hội biến Myanmar thành đồng minh, thúc đẩy nền dân chủ tại đây và làm suy giảm ảnh hưởng của Trung Quốc.

Trong khi đó, Trung Quốc sẽ sẵn lòng hỗ trợ quân đội Myanmar như một phần trong nỗ lực không ngừng của họ nhằm tối đa hóa ảnh hưởng ở Đông Nam Á, theo Russel.

Vụ chính biến nổ ra ở Myanmar khiến các công ty nước ngoài kinh doanh tại quốc gia này chấn động. Theo Nikkei Asian Review, họ đầu tư vào Myanmar với hy vọng rằng sự chấm dứt của chế độ quân sự sẽ mở ra cơ hội kinh doanh mới. Nhưng giờ đây, các doanh nghiệp nước ngoài có lẽ phải xem xét lại chiến lược này.

Một đại diện của Toyota Motor tiết lộ công ty đang cập nhật về doanh số bán hàng và tình hình nhân viên tại Myanmar. Trước đó, nhà sản xuất ôtô Nhật Bản thông báo sẽ mở nhà máy đầu tiên tại Myanmar trong tháng này ở Đặc khu Kinh tế Thilawa (ngoại ô phía nam Yangon).

Suzuki Motor cũng bắt đầu sản xuất xe tại Myanmar từ năm 2013. Nhà sản xuất Nhật Bản cho biết sẽ thành lập một nhà máy mới vào tháng 9 ở Đặc khu Kinh tế Thilawa. Hiện, công ty chưa nhận được báo cáo từ địa phương về tác động đối với hoạt động của công ty.

Mitsubishi cũng nhắc nhở nhân viên tại Myanmar ở nhà và đặt an toàn lên hàng đầu. Người phát ngôn công ty xác nhận các công nhân vẫn an toàn. Tuy nhiên, công ty đang xem xét những tác động đối với hoạt động kinh doanh.

Hồi tháng 12, Mitsubishi công bố phiếu sản xuất xe lửa với doanh nghiệp quốc doanh Myanma Railways. Công ty cũng tham gia vào hoạt động của Sân bay Mandalay và dự án phát triển đô thị Trung tâm Yoma.

Một mối lo ngại khác là phương Tây và các quốc gia khác có thể tái áp đặt những biện pháp trừng phạt kinh tế. Ở chế độ quân sự trước đây, Mỹ hạn chế các doanh nghiệp nước này đầu tư vào Myanmar hay làm ăn cùng những doanh nghiệp nước ngoài giao dịch với các công ty Myanmar có quan hệ chặt chẽ với quân đội.

Theo Nikkei Asian Review, đây là trở ngại lớn nhất đối với nhiều công ty đa quốc gia đầu tư vào Myanmar. Nếu các biện pháp trừng phạt được tái áp dụng với mục đích thúc đẩy dân chủ hóa, rất khó để tiếp tục hoạt động kinh doanh.

 

Nga - Mỹ gia hạn Hiệp ước New START: Bước đi tích cực


Chưa đầy 1 tuần sau khi Tổng thống Nga Vladimir Putin ký luật gia hạn thêm 5 năm đối với Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START), ngày 3-2, chính quyền Mỹ cũng đưa ra động thái tương tự. Đây được cho là bước đi tích cực giữa hai cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới nhằm góp phần giảm bớt những nguy cơ đối với an ninh toàn cầu.

Theo thỏa thuận cách đây 5 năm, New START sẽ hết hạn vào ngày 5-2. Tuy nhiên, ngay sau khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã tiến hành điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin vào ngày 26-1 và đạt được thỏa thuận về việc kéo dài thời hiệu văn kiện thêm 5 năm, đến ngày 5-2-2026. Theo đó, hai bên sẽ hoàn thiện các thủ tục cần thiết để bảo đảm cơ chế pháp lý quốc tế quan trọng này tiếp tục có hiệu quả đối với việc hạn chế kho vũ khí hạt nhân của mỗi bên ở mức 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa, 1.550 đầu đạn hạt nhân và 800 bệ phóng.

Bên cạnh đó, hiệp ước có điều khoản hai bên phải thông báo cho nhau bất cứ khi nào sản xuất, triển khai hoặc di chuyển tên lửa, đầu đạn hoặc máy bay ném bom. Mỗi bên có thể yêu cầu tới 18 cuộc kiểm tra tại các địa điểm triển khai vũ khí của bên kia hằng năm, ngoài thông tin tình báo thu được từ các vệ tinh do thám và các hoạt động giám sát khác. Những chi tiết kỹ thuật này cho thấy lợi ích vô cùng lớn của việc minh bạch các hoạt động liên quan tới vũ khí hạt nhân khi vào thời kỳ đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh, Nga và Mỹ mỗi nước sở hữu hơn 10.000 phương tiện, vũ khí loại này.

Nhìn lại quá trình đàm phán gia hạn hiệp định trong suốt những tháng cuối cùng của nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ Donald Trump, có thể thấy ông chủ Nhà Trắng đương nhiệm J.Biden đã có một quyết sách nhanh và đột phá. Nếu như cách đây nửa năm, phía Mỹ đã đưa ra các điều kiện mà Nga cho rằng rất khó khả thi, liên quan đến yêu cầu Trung Quốc phải tham gia hiệp ước hay bổ sung các chế độ kiểm chứng việc thực thi thỏa thuận, thì nay chính quyền mới của Mỹ đã có sự thay đổi căn bản về cách tiếp cận trong vấn đề New START.

Việc Mỹ nhanh chóng đạt được đồng thuận với Nga trong gia hạn hiệp ước cũng thể hiện rõ quan điểm ủng hộ kiểm soát vũ khí hạt nhân của Tổng thống J.Biden. Trên thực tế, sau cuộc bầu cử gây chia rẽ, ông chủ mới của Nhà Trắng có rất nhiều việc phải làm để hàn gắn nước Mỹ cũng như giải quyết hàng loạt khó khăn do đại dịch Covid-19 gây ra. Trong khi đó, việc xóa bỏ New START để đàm phán một thỏa thuận thay thế sẽ tốn rất nhiều thời gian, công sức và có thể tạo ra một khoảng trống về an ninh đối với nước Mỹ, kèm theo khả năng xuất hiện chạy đua vũ trang. Điều này sẽ gây thêm bất lợi cho chính quyền của Tổng thống J.Biden.

Nhiều nhà bình luận cho rằng, lựa chọn cân bằng trong quan hệ với Nga sẽ giúp nhà lãnh đạo mới của Mỹ giảm bớt áp lực từ bên ngoài. Qua đó, Washington có thể gia tăng cơ hội đối thoại với Mátxcơva khi ngày càng nhiều nhà lãnh đạo phương Tây thừa nhận rằng, các vấn đề lớn của châu Âu và thế giới sẽ khó giải quyết nếu thiếu sự tham gia của xứ Bạch dương. Mới đây, Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng và An ninh thuộc Hội đồng Liên bang (Thượng viện) Nga Viktor Bondarev cũng nhận định, mức độ tin cậy giữa Nga và Mỹ đang tăng lên.

New START là hiệp ước kiểm soát vũ khí then chốt giữa hai cường quốc quân sự hàng đầu thế giới. Do đó, khung pháp lý của hiệp ước có thể là cơ sở và nền tảng duy nhất để hướng tới những mục tiêu xa hơn trong tương lai. Sự kiện này cũng mang đến niềm tin rằng hai nước có thể tiếp tục thương lượng, cùng tìm ra những điểm chung để thúc đẩy hợp tác, củng cố hơn nữa an ninh, hòa bình và ổn định trên thế giới.

 

"Nước Mỹ đã trở lại"

Ngày 4-2, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã có phát biểu tại Bộ Ngoại giao, cơ quan chính phủ đầu tiên ông đến thăm sau khi nhậm chức, nhằm đưa ra tầm nhìn mới về chính sách đối ngoại của Mỹ.

Trong bài phát biểu của mình, Tổng thống Mỹ J. Biden đã đưa ra các cách tiếp cận tích cực đối với Trung Quốc và Nga, kêu gọi các nhà lãnh đạo quân sự của Myanmar dừng cuộc đảo chính của họ và tuyên bố chấm dứt hỗ trợ của Hoa Kỳ cho chiến dịch quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu ở Yemen.

"Hoa Kỳ cần đáp ứng thời điểm mới này, với các thách thức toàn cầu ngày càng tăng từ đại dịch, khủng hoảng khí hậu đến phổ biến vũ khí hạt nhân", ông Biden nói.

Sau khi đám đông người biểu tình tấn công điện Capitol vào ngày 6-1, các đồng minh và đối thủ nước ngoài đều bày tỏ nghi ngại về sức mạnh của nền dân chủ Mỹ.

Bài phát biểu của ông Biden được coi là một nỗ lực nhằm xóa bỏ những hoài nghi của cộng đồng quốc tế về vai trò của Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump và thuyết phục người Mỹ về giá trị của một cách tiếp cận quốc tế mạnh mẽ.

"Đầu tư vào đối ngoại không phải là điều chúng ta làm cho mình, mà bởi đó là điều đúng đắn cần làm cho thế giới. Chúng ta làm điều đó để được sống trong hòa bình, an ninh và thịnh vượng. Chúng ta làm điều đó vì nó nằm trong lợi ích cá nhân của riêng chúng ta", ông tuyên bố.

Việc ông Biden lựa chọn Bộ Ngoại giao làm địa điểm cho bài diễn văn ngoại giao lớn đầu tiên của ông là một biểu tượng quan trọng về giá trị mà ông đặt vào các nhà ngoại giao.

"Các đồng minh của Mỹ là tài sản lớn nhất của chúng ta. Và mở đầu bằng ngoại giao đồng nghĩa với việc một lần nữa chúng ta được sánh vai với các đồng minh và đối tác quan trọng của mình", ông Biden nói.

Trong những ngày đầu nhiệm kỳ, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã cố gắng sửa chữa những gì mà ông gọi là gây thiệt hại cho vị thế của Mỹ trên toàn thế giới, đồng thời đảo ngược các chính sách cũ của người tiền nhiệm. Ông cũng đang rất nỗ lực để khôi phục thỏa thuận với Iran, đưa nước Mỹ quay trở lại Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Ông Biden cũng gửi thông điệp tới Tổng thống Nga Vladimir Putin. "Tôi đã nói rõ với Tổng thống Putin, theo một cách rất khác so với người tiền nhiệm của mình, rằng những ngày Mỹ đồng tình trước việc Nga có những hành động gây hấn, can thiệp vào bầu cử, tấn công mạng, đầu độc công dân của mình đã qua", Biden nói.

Tuy nhiên, việc Trung Quốc đang không ngừng tăng cường sức mạnh quân sự và ảnh hưởng của mình trên thế giới có lẽ là thách thức quốc tế lớn nhất của Tổng thống Biden khi ông bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống của mình. Ông gọi Bắc Kinh là "đối thủ nặng ký nhất của chúng ta".

"Chúng ta là quốc gia luôn làm việc lớn. Chính sách ngoại giao của Mỹ đã thể hiện điều đó và chính quyền của chúng tôi đã sẵn sàng để đưa nước Mỹ trở lại, với vị thế dẫn đầu", Tổng thống J. Biden khẳng định.

 

Iran từ chối mở rộng thỏa thuận hạt nhân JCPOA


Ngày 3-2, Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã bác bỏ những thay đổi đối với thỏa thuận hạt nhân ký kết năm 2015 với nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Anh và Đức), còn gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA), đồng thời từ chối lời kêu gọi mở rộng thỏa thuận với sự tham gia của các quốc gia trong khu vực.

Theo AFP, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã lên tiếng ủng hộ việc đưa Mỹ trở lại JCPOA nhưng nhấn mạnh, Iran trước tiên phải tiếp tục tuân thủ đầy đủ các điều khoản và xem xét mở rộng thỏa thuận này ra ngoài vấn đề hạt nhân. Trong khi đó, Saudi Arabia cũng thể hiện mong muốn tham gia vào các cuộc đàm phán tương lai liên quan đến JCPOA.

Tuy nhiên, tại một cuộc họp nội các, Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã khẳng định, các điều khoản liên quan đến JCPOA sẽ không thay đổi và sẽ không có thêm quốc gia nào tham gia thỏa thuận này.

Trước đó, vào tháng 5-2018, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rút Mỹ khỏi JCPOA và áp đặt các lệnh trừng phạt nhằm duy trì chính sách gây sức ép tối đa đối với Iran. Trong động thái đáp trả sau đó, Iran đã từng bước vi phạm những cam kết quan trọng của JCPOA, thỏa thuận mà quốc gia này đã ký kết với các cường quốc hồi năm 2015 để đổi lại việc được gỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào nền kinh tế quốc gia này.

Ngày 1-2 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif cũng đã đề nghị Đại diện cấp cao Liên minh châu Âu về đối ngoại và an ninh Josep Borrell đóng vai trò trung gian trong nỗ lực khôi phục thỏa thuận giữa Iran với nhóm P5+1.

Dù vậy, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price tuyên bố vẫn còn quá sớm để chấp nhận một đề xuất như vậy, đồng thời nhắc lại lời kêu gọi Iran trước hết phải tuân thủ những cam kết của thỏa thuận. 

Anh chính thức đề nghị gia nhập CPTPP trong ngày 1-2


Ngày 31-1, Reuters dẫn tuyên bố của Chính phủ Anh cho biết, Bộ trưởng Thương mại nước này Liz Truss ngày 1-2 sẽ chính thức đề nghị với những người đồng cấp Nhật Bản và New Zealand về việc gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Theo London, việc gia nhập CPTPP sẽ loại bỏ các loại thuế đối với thực phẩm, đồ uống và xe hơi, đồng thời giúp thúc đẩy các lĩnh vực công nghệ và dịch vụ. Bộ Thương mại Anh cũng cho biết, các cuộc đàm phán về việc Anh gia nhập CPTPP dự kiến sẽ được tiến hành trong năm nay.

Thủ tướng Anh Boris Johnson cho biết, London đang thiết lập các mối quan hệ đối tác mới nhằm mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho người dân Anh sau khi rời Liên minh châu Âu (EU). Việc đăng ký trở thành quốc gia tiếp theo tham gia CPTPP thể hiện quyết tâm của đảo quốc Sương mù muốn hợp tác với bạn bè và đối tác trên khắp thế giới trong điều kiện tốt nhất, đồng thời đóng góp và ủng hộ tích cực nền thương mại tự do toàn cầu.

 

Trung Quốc tăng cường đầu tư vào các khu thương mại tự do


Trung Quốc đang gia tăng số lượng các khu thương mại tự do và tạo điều kiện cho đầu tư nước ngoài để nâng cao chất lượng mô hình này và thúc đẩy tính cởi mở của thương mại, thị trường quốc gia.

Theo thống kê của Bộ Thương mại Trung Quốc, sau khu thương mại tự do đầu tiên tại thành phố Thượng Hải vào năm 2013, Trung Quốc đến nay đã thành lập tổng cộng 21 khu tương tự.

Trung Quốc đã và đang nỗ lực trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các khu thương mại tự do, đồng thời cắt giảm các mặt hàng hạn chế nhằm mục đích mở thêm nhiều lĩnh vực đầu tư. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, tổng số mặt hàng trong danh sách hạn chế đã được cắt giảm từ 190 trong giai đoạn thử nghiệm ban đầu xuống còn 30 vào năm 2020. Tại cảng thương mại tự do ở tỉnh Hải Nam, danh sách hạn chế chỉ gồm 27 mặt hàng.

Các khu thương mại tự do ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường khả năng cạnh tranh của lĩnh vực thương mại Trung Quốc và thu hút đầu tư nước ngoài. Vào năm 2020, tổng cộng 393.000 doanh nghiệp mới đã được thành lập tại 18 khu thương mại tự do thí điểm đầu tiên và việc sử dụng vốn nước ngoài thực tế đạt 176,38 tỷ nhân dân tệ (tương đương 27,3 tỷ USD). Ngoài ra, các khu thương mại tự do cũng nhận được 17,6% vốn đầu tư nước ngoài của Trung Quốc và đóng góp 14,7% vào tổng xuất, nhập khẩu của quốc gia này.

Do tác động của đại dịch Covid-19, Trung Quốc đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nhằm đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng đối với các khu thương mại tự do. Điển hình như tỉnh Hồ Bắc với 24 biện pháp đã được áp dụng, giúp kinh tế tỉnh này vực dậy sau thiệt hại của dịch bệnh trong năm 2020.

 

 

 

 

 

Trung Tâm Thông Tin Công nghiệp và Thương Mại - Bộ Công Thương(VITIC)
Giấy phép của Bộ Thông tin và Truyền thông số 93/GP-TTĐT cấp ngày 9/7/2015.
Địa chỉ: Tầng 5, Tòa nhà Bộ Công thương, 655 Phạm văn Đồng, Quận Bắc Từ liêm, Hà nội . 
Điện thoại: (024) 39746023/39780280/39745193/  - Fax: (024) 39762593 
Email:ttgcvattu1989@gmail.com