Giai phap tiet kiem
Chọn năm phát hành:
Chọn số báo
Tiêu điểm kinh tế - chính trị thế giới tuần đến 15.5.2020
Cập nhật: 15-5-2020

Tuần qua, khẩu chiến giữa hai cường quốc chính trị hàng đầu thế giới – Mỹ và Trung Quốc – đang leo thang khiến quan hệ giữa hai nước xấu đi nghiêm trọng và tụt giảm xuống mức thấp chưa từng thấy. Xu hướng này đã bắt đầu từ vài năm trước dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama, song ngày càng gay gắt khi Donald Trump lên nắm quyền, và đặc biệt nghiêm trọng hơn từ thời điểm dịch COVID-19 bùng phát.

Những vòng xoáy khủng hoảng đẩy quan hệ Mỹ - Trung xuống đáy


Tổng thống Donald Trump hôm 13/5 một lần nữa đổ lỗi cho Trung Quốc về sự bùng phát đại dịch Covid-19 toàn cầu, "cuộc tấn công tồi tệ nhất mà nước Mỹ từng phải đối mặt" như cách gọi của ông. Trước đó cùng ngày, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố Mỹ nên tập trung giải quyết các vấn đề của chính họ ở trong nước và "ngưng truyền bá thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lầm cho cộng đồng quốc tế".

Giới quan sát chỉ ra rằng, sự đối đầu giữa Bắc Kinh và Washington đã tồn tại từ rất lâu, ở nhiều khía cạnh trước khi dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona gây ra bùng phát ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc.

Rất khó để xác định thời điểm quan hệ Mỹ - Trung bắt đầu chuyển hướng từ sự "thân thiện thận trọng" sang "thù địch gia tăng" ở cả hai phía. Nhưng một cột mốc được nhiều người chú ý là sự khởi đầu những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thâu tóm Biển Đông, một tuyến đường biển có ý nghĩa chiến lược quan trọng của thế giới.

Trung Quốc đơn phương tuyên bố chủ quyền đối với phần lớn Biển Đông, thiết lập "đường lưỡi bò” hay “đường chín đoạn” phi pháp, bao trùm hầu hết khu vực. Theo CNN, từ khoảng năm 2015, Bắc Kinh bắt đầu xây dựng trái phép các đảo nhân tạo và đưa lên đó những cấu trúc phòng thủ, điều quân đồn trú và cho lắp đặt các hệ thống radar.

Động thái của Trung Quốc đã vấp phải phản ứng giận dữ từ các nước láng giềng và cả Mỹ. Các chính quyền Mỹ dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama và Tổng thống đương nhiệm Trump đều lên tiếng cảnh báo Trung Quốc phải ngưng nỗ lực thâu tóm quyền kiểm soát khu vực.

Đáp trả hành động của Trung Quốc, Mỹ thường xuyên thực hiện các chiến dịch tự do hàng hải tại vùng biển này, cho các tàu hải quân áp sát các đảo nhân tạo phi pháp của Trung Quốc. Ngược lại, Bắc Kinh cáo buộc Washington đang cố tình "khiêu khích" ở Biển Đông, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh việc vũ trang cho các đảo nhân tạo. 

Một trong những điểm đụng độ dữ dội nhất giữa Washington và Bắc Kinh là cuộc chiến thương mại do Tổng thống Trump châm ngòi nổ. Từ trước khi lên nắm quyền, ông Trump đã công khai bày tỏ niềm tin của bản thân rằng, Trung Quốc đang lợi dụng Mỹ về mặt kinh tế. Ông cũng than phiền về sự thâm hụt thương mại quá lớn của Mỹ so với Trung Quốc.

Ông Trump bắt đầu tung các đòn thuế đánh vào hàng tỉ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào giữa năm 2018, nhằm gây sức ép buộc Bắc Kinh phải cải cách thương mại với Mỹ. Trong số các đòi hỏi của chính quyền ông Trump có cả yêu cầu Trung Quốc phải tăng mua hàng hóa Mỹ, chấm dứt việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của các công ty Mỹ và mở cửa hơn nữa các hệ thống tài chính của đại lục để các doanh nghiệp ngoại quốc có thể tiếp cận nhiều hơn.

Chính phủ Trung Quốc đã đáp trả tương ứng, bắt đầu bằng việc áp thuế "ăn miếng, trả miếng" đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.

Sau gần 18 tháng căng thẳng thương mại và "lời qua, tiếng lại", Washington và Bắc Kinh cuối cùng nhất trí ký thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 vào tháng Một năm nay. Hồi tháng Tư, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc nói rằng, thỏa thuận này đang được triển khai bất chấp các tổn hại kinh tế do đại dịch Covid-19 gây ra.

Tuy nhiên, bất kỳ thỏa thuận thương mại "giai đoạn 2" nào cũng phải giải quyết những tranh chấp dữ dội hơn giữa hai nước. Điều này khiến một số chuyên gia hoài nghi về khả năng đạt được một thỏa thuận như vậy.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện tại đang thể hiện tâm lý bất bình với thỏa thuận thương mại, một trong số ít những cam kết đã giúp ngăn căng thẳng leo thang ra khắp thế giới. Ngày 14/5, Tổng thống Trump nói rằng ông không muốn nói chuyện với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nước Mỹ có thể tiết kiệm được 500 tỷ USD nếu cắt quan hệ với Trung Quốc.

Mọi chuyện sẽ ngày một căng thẳng hơn trước cuộc bầu cử Mỹ vào tháng 11/2020: Tổng thống Trump đang đổ lỗi cho Trung Quốc ngày một nhiều bởi những rối loạn liên quan đến Covid-19, đại dịch Covid-19 đã làm giảm khả năng tái đắc cử Tổng thống Mỹ của ông. Người Mỹ đang quan tâm nhiều hơn đến ông Joe Biden.

Trong khi đó, chính quyền Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đưa ra nhiều biện pháp bất lợi cho phía Mỹ bởi xuất khẩu Trung Quốc đang chậm lại, thất nghiệp tăng cao khiến cho kinh tế Trung Quốc suy giảm mạnh nhất nhiều thập kỷ.

Tổng giám đốc WTO bất ngờ từ chức


Tổng giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Roberto Azevedo hôm 14-5 bất ngờ thông báo sẽ từ chức sớm hơn một năm so với thời điểm dự kiến kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 8 tới đây.

Ông Azevedo cho biết đây là quyết định của cá nhân ông sau khi nói chuyện với gia đình và không liên quan đến lý do sức khoẻ hay tham vọng chính trị nào khác.

Ông Azevedo, 62 tuổi, đã lãnh đạo WTO kể từ năm 2013 và nhiệm kỳ thứ 2 sẽ kết thúc vào ngày 31-8-2021.

Trong thông báo WTO gửi đến các nước thành viên, ông Azevedo cho rằng quyết định này cũng là vì lợi ích tốt nhất cho tổ chức.

Các hoạt động của WTO đã bị tê liệt từ cuối năm ngoái do ảnh hưởng từ chính quyền Tổng thống Donald Trump. Mỹ đã từ chối phê duyệt những người được đề cử để lấp chỗ trống các thẩm phán giải quyết những tranh chấp thương mại.

Khi được hỏi về sự ra đi của ông Azevedo, Tổng thống Donald Trump cho biết cảm thấy ổn với điều đó và WTO "thật khủng khiếp".

Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng: "Chúng tôi bị đối xử rất tệ. Họ xem Trung Quốc là một quốc gia đang phát triển. Do đó, Trung Quốc nhận được rất nhiều lợi ích mà Mỹ không nhận được".

Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Josh Hawley trong tuần này đã đề xuất nghị quyết rút Mỹ khỏi WTO, đổ lỗi cho việc tổ chức này ủng hộ Trung Quốc và gây hại cho ngành công nghiệp Mỹ.

Kể từ khi cuộc khủng hoảng Covid-19 xảy ra, ông Azevedo đã kêu gọi các chính phủ kiềm chế không áp đặt hạn chế xuất khẩu đối với thực phẩm và vật tư y tế.

WTO được thành lập nhằm thiết lập các quy tắc thương mại toàn cầu nhưng đã không tạo ra bất kỳ thỏa thuận quốc tế lớn nào kể từ khi từ bỏ "Vòng đàm phán Doha" hồi năm 2015.

Các thành viên WTO đang đàm phán hai thỏa thuận liên quan đến đánh bắt cá và thương mại điện tử nhưng vẫn còn nhiều bất đồng.

Một số thành viên như Mỹ, Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU) đang nỗ lực thúc đẩy cải cách WTO với lý do các quy tắc giao dịch toàn cầu cần phản ánh thực tế mới.

Ông Simon Evenett, giáo sư nghiên cứu thương mại quốc tế tại Trường ĐH St. Gallen (Thụy Sĩ), cho rằng người kế nhiệm ông Azevedo cần phải giúp các thành viên WTO đoàn kết trở lại.

Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer nhận định khó chọn người thay ông Azevedo và Washington mong muốn được tham gia vào quá trình lựa chọn người kế nhiệm.

Đàm phán EU-Anh thời hậu Brexit vẫn còn nhiều trắc trở


Liên minh châu Âu (EU) và Anh đã tiến hành vòng đàm phán thương mại thứ ba sau khi Anh rời khỏi EU (gọi là Brexit), trong bối cảnh hai bên đều đang phải đối mặt với những thách thức trước mắt nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng COVID-19.

Vòng đàm phán mới được khởi đầu bằng phiên toàn thể với sự tham dự của Trưởng đoàn đàm phán EU Michel Barnier và người đồng cấp Anh David Frost, tiếp đến là cuộc đàm phán trực tuyến giữa hàng trăm quan chức. Sau cuộc gặp, ông Barnier nhấn mạnh hai bên cần đạt được sự tiến bộ rõ rệt trên tất cả các lĩnh vực, bao gồm các tiêu chuẩn cạnh tranh mở và công bằng.

Hai vòng đàm phán đầu tiên diễn ra vào tháng Ba và tháng Tư hầu như không có tiến triển. Hôm 20/4, Anh và EU đã tiến hành vòng đàm phán thứ hai theo hình thức trực tuyến, chậm hơn một tháng so với dự kiến do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Sau đàm phán, ngày 24/4, ông Barnier nhận định hai bên đạt được rất ít tiến bộ.

Phía EU cho rằng Anh chỉ tập trung vào các vấn đề mà họ quan tâm và bỏ qua những nội dung thiết yếu đối với các thành viên EU, như đánh bắt cá hay các tiêu chuẩn tối thiểu về y tế và môi trường.

Ủy viên Thương mại EU Phil Hogan trong phát biểu ngày 7/5 cho rằng, bất chấp tính cấp bách và mức độ khó khăn của quá trình đàm phán, tiến triển đạt được rất chậm khi không có dấu hiệu thực sự cho thấy Anh có một kế hoạch để có thể đàm phán thành công.

Trong khi đó, phía Anh cho biết nước này hoàn toàn thiện chí trong quá trình đàm phán. Người phát ngôn của Anh không đồng tình với cáo buộc nước này đã không cam kết đối thoại với EU ở bất kỳ lĩnh vực nào. Anh khẳng định sẽ tiếp tục đàm phán trên tinh thần xây dựng để tìm ra giải pháp cân bằng phản ánh thực tế chính trị ở cả hai phía.

Trong phát biểu hồi cuối tháng Tư, Chánh Văn phòng Nội các Anh Micheal Gove khẳng định có cơ hội để hai bên đạt được thỏa thuận thương mại tự do kể cả khi hạn chót là ngày 30/6 cho việc gia hạn giai đoạn chuyển tiếp đã cận kề.

Với việc phong tỏa do đại dịch COVID-19, EU cho rằng tiến bộ trong đàm phán sẽ chỉ xuất hiện vào gần thời hạn chót cuối năm. Nếu không có thỏa thuận nào đạt được vào ngày 31/12 thì các quy tắc thương mại của Tổ chức Thương mại Thế giới sẽ có hiệu lực, với thuế quan cao cùng sự xuất hiện của các rào cản hải quan giữa Anh và EU.

Anh chính thức rời EU vào cuối tháng 1/2020, nhưng vẫn tuân theo các quy định của khối này trong giai đoạn chuyển tiếp kéo dài tới cuối năm nay trong khi hai bên đàm phán thỏa thuận thương mại song phương.

Hiện cả EU và Anh đều cho rằng các lĩnh vực chính như ngư nghiệp và khái niệm "sân chơi bình đẳng” cho phép cạnh tranh công bằng và cởi mở đang là những rào cản chính đối với nỗ lực đạt được thỏa thuận thương mại giữa hai bên..

Ngày 14/5, các bộ trưởng hàng đầu của Thủ tướng Anh Boris Johnson nhất trí rằng nước này sẽ không từ bỏ quyền của một quốc gia độc lập bằng việc khuất phục trước những yêu cầu của EU tại các cuộc đàm phán về mối quan hệ trong tương lai giữa hai bên.

G20 cam kết sớm dỡ bỏ các quy định hạn chế xuất khẩu


Bộ trưởng Thương mại Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) ngày 14/5 đã cam kết đảm bảo rằng bất kỳ quy định hạn chế xuất khẩu nào đối với các nguồn lực then chốt vốn được áp dụng để đấu tranh chống đại dịch COVID-19 đều sẽ được dỡ bỏ một cách sớm nhất có thể.

Tuyên bố chung sau hội nghị trực tuyến của các quan chức trên nhấn mạnh, những quy định hạn chế như vậy, nếu được cho là cần thiết, cần phải “có mục tiêu, tương xứng, minh bạch, tạm thời” và phù hợp với các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Các Bộ trưởng Thương mại G20 cũng cho biết sẽ cân nhắc loại trừ viện trợ nhân đạo liên quan đến đại dịch COVID-19 khỏi bất cứ quy định hạn chế xuất khẩu nào.

Phát biểu tại hội nghị trên, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Hiroshi Kajiyama nhấn mạnh: “Điều quan trọng là những quy định hạn chế đối với hoạt động kinh doanh và thương mại có thể được dỡ bỏ sớm nhất có thể nhằm tránh ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu”.

Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Thương mại G20 cũng cam kết tìm kiếm những cải tổ cần thiết cho WTO nhằm “cải thiện chức năng của tổ chức này và hỗ trợ vai trò của hệ thống thương mại đa phương trong nỗ lực thúc đẩy sự ổn định và khả năng dự báo trong các dòng chảy thương mại quốc tế”.

Israel thành lập được chính phủ mới sau 18 tháng bế tắc chính trị


Thủ tướng tạm quyền của nước này Benjamin Netanyahu ngày 13-5 đã thông báo với Tổng thống Reuven Rivlin và Chủ tịch Quốc hội vừa mãn nhiệm Benny Gantz về việc đã thành lập được chính phủ mới.

Dự kiến chính phủ mới sẽ nhậm chức vào tối 14-5, chấm dứt 18 tháng bế tắc chính trị sau 3 cuộc bầu cử liên tiếp.

Theo thỏa thuận thành lập chính phủ liên minh mới ở Israel, đảng Likud của ông Netanyahu và đảng Xanh-Trắng của ông Benny Gantz sẽ chia đôi thời gian cầm quyền. Theo đó, trong 18 tháng đầu, ông Netanyahu đảm nhận vị trí Thủ tướng, ông Gantz giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng. Sau đó, ông Gantz sẽ lên làm Thủ tướng trong 18 tháng tiếp theo.

Trong 6 tháng đầu tiên, Chính phủ mới của Israel sẽ có 32 bộ trưởng, chia đều cho hai khối của ông Netanyahu và Gantz. Tuy nhiên, sau 6 tháng, số bộ trưởng sẽ tăng lên thành 36 người, trở thành chính phủ có nhiều bộ trưởng nhất trong lịch sử Nhà nước Israel.

Theo kế hoạch, vào khoảng 18h ngày 14-5, Quốc hội Israel họp phiên đặc biệt để bầu Chủ tịch Quốc hội mới thay cho ông Gantz đã từ chức trước đó. Hiện cựu Bộ trưởng Du lịch Yariv Levin, thành viên đảng Likud, nhân vật thân cận lâu năm của ông Netanyahu, là ứng cử viên cho vị trí này.

Tiếp đó, Quốc hội Israel sẽ bỏ phiếu tín nhiệm đối với Chính phủ mới và nếu Chính phủ mới vượt qua cuộc bỏ phiếu này, các bộ trưởng sẽ tuyên thệ nhậm chức. Một trong những nhiệm vụ cấp bách của chính phủ mới ở Israel là đối phó với dịch Covid-19 và lên kế hoạch giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế do dịch bệnh này gây ra.

(TTGCVT tổng hợp)

 

Trung Tâm Thông Tin Công nghiệp và Thương Mại - Bộ Công Thương(VITIC)
Giấy phép của Bộ Thông tin và Truyền thông số 93/GP-TTĐT cấp ngày 9/7/2015.
Địa chỉ: Tầng 5, Tòa nhà Bộ Công thương, 655 Phạm văn Đồng, Quận Bắc Từ liêm, Hà nội . 
Điện thoại: (024) 39746023/39780280/39745193/  - Fax: (024) 39762593 
Email:ttgcvattu1989@gmail.com